Şirin kötü çocuğu: e.e. cummings

sonsuz bir tansık dalgalanır kuşatır
doğum ün ve ölüm ve kıyamet;
dolaşır uykumun üzerinde umudun simgeler
yanarak uyanırıM dağların tükenmez sabrıyla

“Şiir bilgidir, kurtuluştur, güç ve terk ediştir. Dünyayı değiştirebilecek güçte bir eylemdir şiir, doğası gereği devrimcidir: Ruhun eğitilmesi ve içsel özgürlüğün yolu…” Octavio Paz, Yay ve Lir’de şiiri böyle tanımlar.

Cummings için de böyledir elbette.

merak etmeM uzun geceler alabildiğine uzarsa
etkilenmeM sessizliğin çınlamasından

Cummings 1894-1962 yılları arasında yaşamış Amerikalı bir şair. William Carlos ile birlikte Amerikan şiirindeki modernist eğilimi etkilemiş ustalardan biri. Jazzdan ve argodan yararlanarak oluşturduğu yeni bir şiir diliyle, büyük beğeni toplamıştır. Özellikle Latin alfabesinin kurallarının dışına çıkarak alfabenin kullanışını değiştirip, bilinen sözdizimini alışılagelenin dışında bir yere çekmiştir. e.e. cummings hayatı boyunca şiirin konusuna yeni bir şeyler katmamakla birlikte “biçimci bir şiirin öncüsü oldu.”

teşekkür ederiM Sana Tanrım en bi şaşırtıcı
gün için:ağaçların sıçrayan yemyeşil cıvıltıları
için
ve gökyüzünün apaçık gerçek düşü için;her bi
şey için
doğal olan sınırsız olan olurlayan

“Görünüşlerin yazarı,sözcüklerin teknik tasarımcısı” cummings için hayat: “Benin sürdürebileceği savaşların en zorlu olanı,beni an be an başkası olmaya zorlayan bu dünyada, kendinden başka ben olmamak için savaşmaktır.” Bu yüzden geleneksel ve göreneksel değerlerin karşısında olmuştur. Alay ve yergi şiirinin mayasıdır:

anlıyor musun beni güya
kendikendine olup bitiyormuş bütün bunlar
ardıç kuşları sanat O’dur. Dünya Ya! Yaşamak
bir formül: örneğin: Toparla Gömleğinin
Eteklerini Beline

Tuğrul Asi Balkar’ın Türkçesiyle Duvar Yayınlarından çıkan bu kitabın şiirseverlerin yoğun ilgisini çekeceği kesin. Hişt Dinle!’de “Şiirim Eskipüskü Fasafisolarım”der şiirlerine. “Müge ve Mine ve Menekşe ve Mayıs”ta istiridye kabuğunu dertlerine benzetir cummings. “Beş yorgun parmağıyla denizyıldızı, karayavurmuş bir yıldız” insan kimliğindedir. Düzgün bir kaya parçası “dünya gibi küçük, yalnızlık gibi kocaman”dır onun için.

kimse yok ve bir yıldız durur ,öz öze
can cana; soluk soluğa
alevlenen düşten düşlenen aleve

Toplam onaltı şiir İngilizce-Türkçe karşılaştırmalı yer alıyor bu kitapta. “Küçük Bir Kiliseyim” ve “Bir İlkbahar Ürkek Bir Ele Benzer” bunlardan bazıları.

Hişt!’ten başka çalışmaları da var cummings’in. Him (1927) ve Santa Claus; A Morality Play (1946) adlı iki tiyatro oyunu; resim çalışmalarını topladığı CIOPW (1931) adlı çalışması, Sovyetlere ilişkin gezi notları, Eimi (1933), anlatı türünde Enormous Room (Büyük Koğuş) adlı kitapları da vardır.

e.e.cummings’in şiir anlayışı, dilimiz için zor bir şiir; düz okumalarla kendini kolayca ele vermemesinin temelinde bu neden yatıyor.

Onun, “şiirin kötü çocuğu”da olsa, çok okunan olmasının nedeni de bu zaten.

Editörün Notu: Şiirin Kötü Çocuğu: e.e. cummings, daha önce Yediiklim Dergisi Ağustos 2001’de yayımlanmıştır.