Gök Ekin

Dünyanın neresinde olursa olsun, bütün erk aygıtlarının, cemiyeti sarsan hadiselerde iktidarın sürdürülebilirliği için ihtiyaç duydukları menfi bir uçları daima vardır. Bu uç, tudelere empoze edilmesi istenen korku ve güven arasındaki doğru orantının sağlanabilmesi için oldukça elzem bir olgudur. Sözgelişi, bir ülkede x fikriyatında yaşanan müspet gelişmeler, erk aygıtının aleyhine bir gelişme ise ve diyelim ki mevcut erk aygıtının idamesi için y fikriyatına ihtiyaç duyuluyorsa, erk aygıtı egemen olduğu tüm üniteler kanalıyla x fikriyatını menfi fikriyat yahut x fikriyatını temsil etmesi muhtemel bireyleri menfi birey olarak gösterme yolunu seçer. Elbette bunu yaparken y fikriyatını da atlamaz. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki World Trade Center’a 11 Eylül 2001 tarihinde yapılan saldırılar sonunda, saldırıyı Japonya’daki bir teşkilâtın üstlenmiş olmasına rağmen El Kaide adında başka bir teşkilâta mal edilerek önü alınamaz bir Islamofobi başlatan vetire, bu zaviyeden oldukça anlamlıdır.

Bryan Singer’in Akademi kurgu ödülü ile taltif edilen 1995 yapımlı müthiş/harikulâde/muazzam çalışması The Usual Suspects (Olağan Şüpheliler), yukarıdaki paragrafta değindiğimiz mes’elenin küçük bir uygulaması ile açılıyor. Sözde kaybolmuş olan bir kamyonun çalınması ile ilgili olabileceği düşünülen 5 kişi sinema anlatımı açısından oldukça başarı ile kotarılmış bir sekans ile ‘alınır’. Polisin elinde olayla ilgili sadece bir ses kaydı vardır ve yakalanan beş kişiden hangisinin sesinin ses kaydındaki sese benzediğini saptayabilmek arzusundadırlar. “Hand me the keys, you f*cking cocksucker.” repliği ile açılan sahne*den sonra film, Akademi ödüllü Kevin Spacey (Roger ‘Verbal’ Kint) anlatımıyla; Geçişli Anlatı, Tasannu, Geriye Dönen Kurgu (Flashback) gibi tekniklerin ustaca harmanlanması ile devam ediyor.

Filmin ana karakteri Keyser Soze Türk asıllı Alman (Ön adı Alman oluşuna, son adı Türk oluşuna bir gönderme) bir mafya babası/mit’dir. Gayrı meşru dünyada adı bilinir, adından korkuyla ya da hayranlıkla bahsedilir ancak bir kişi hariç eşkâlini verecek kimse yoktur. Keyser Soze, bir nevi The Godfather’da işlenen Sicilya Omerta geleneğini sürdürmekte ve kendisi ile erk aygıtı arasına devamlı ‘konuşamayacak’ tamponlar yerleştirmektedir.

Olağan Şüpheliler’in dikkat çeken bir diğer özelliği ise dialoglardaki özgünlüktür. Christopher McQuarrie tarafından kaleme alınan filmde, “Keaton Allah’a inanmaz ama ondan korkar, ben ise Allah’a inanıyorum ama sadece Keyser Soze’den korkuyorum”, “Şeytanın yaptığı en akıllıca şey, bütün dünyayı var olmadığına inandırmaktır.”, “Dean Keaton iyi biri mi oldu? Dünya nereye gidiyor böyle?” gibi film sinopsisine girmiş unutulmaz replikler mevcut.

Filmde Stephen Baldwin (Michael McManus) keskin bir nişancıyı, Gabriel Byrne (Dean Keaton) yaşarken efsane olmuş ve fakat sonradan iş adamı olacak olan bir suçluyu, Benicio Del Toro (Fred Fenster) sipesifik özelliği olarak eşcinselliği ön plâna çıkartılan bir kaçakçıyı, Kevin Pollack (Todd Hockney) patlayıcı maddeler konusunda uzman birini, Kevin Spacey (Roger ‘Verbal’ Kint) sakat bir dolandırıcıyı, Chazz Palminteri (Dave Kujan) federal gümrük ajanını ve Pete Postlethwaite (Kobayashi) ise Keyser Soze’nin avukatını canlandırıyor. Bu kadar iyi bir kadrodan iyi bir şey çıkması da kaçınılmaz sanıyorum.

Olağan Şüphelilerin elbette adından en çok ettiren yönü kapanışıdır. Daha sonraları bir çok filmde de denenecek olan ve meselâ The Prestige’de başarılan mumaileyh final, filmi tekrar izlenemeniz için ister istemez bir baskı unsuru oluyor. Elbette senaryo içinde izleyicinin zekasını ölçmeye yönelik bir çok ipucu bulmak mümkün.

The Usual Suspects, bizce 1990′lu yılların Natural Born Killers’dan sonra en iyi filmidir.

*: Adı geçen sahne için bakınız. [Yukarı]